Przejdź do głównej zawartości

Odkryty ogromnego żółtego nadolbrzyma

Dzięki Interferometrowi VLT (Very Large Telescope) astronomowie odkryli ogromną żółtą gwiazdę, jedną z dziesięciu znanych nadolbrzymów. Gwiazda ta ma rozmiary ponad 1.300 razy większe niż nasze Słońce i jest częścią układu podwójnego. Oba składniki znajdują się w bardzo ścisłej odległości od siebie, pozostając w bliskim kontakcie. Obserwacje były wykonywane przez ponad sześćdziesiąt lat, w tym przez obserwatorów amatorów. Wskazują one, że ten rzadki i niezwykły obiekt zmienia się bardzo szybko i został uchwycony w bardzo krótkiej fazie swojego życia.

Olivier Chesneau z Observatoire de la Côte d’Azur, Nice, Francja oraz międzynarodowy zespół współpracowników, korzystający w VLTI będącego własnością ESO, odkryli, że żółty nadolbrzym HR 5171A jest niesamowicie ogromny – 1.300 razy większy, niż średnica Słońca, i znacznie większy, niż się spodziewano. Czyni go to największą znaną żółtą gwiazdą. Znajduje się również na szczycie dziesięciu największych znanych gwiazd – 50% większy, niż słynny czerwony superolbrzym Betelguese – i około miliona razy jaśniejszy, niż nasze Słońce. „Nowe obserwacje również pokazały, że gwiazda ta znajduje się w bardzo ciasnym układzie podwójnym, co było prawdziwym zaskoczeniem. Dwie gwiazdy znajdują się tak blisko siebie, że się dotykają, a ich układ przypomina gigantyczny orzeszek” – mówi Chesneau.

Astronomowie użyli techniki zwanej interferometrią w celu połączenia światła zebranego z wielu pojedynczych teleskopów, efektownie tworząc gigantyczny teleskop o rozmiarach do 140 metrów. Nowe wyniki badań skłoniły zespół do gruntownego zbadania starszych obserwacji gwiazd, które trwały ponad sześćdziesiąt lat, aby zobaczyć, jak obiekt zachowywał się w przeszłości.
HR 5171A


Żółte nadolbrzymy są rzadkością, w naszej Galaktyce znamy jedynie kilkanaście takich obiektów. Najbardziej znanym jest Rho Cassiopeiae. Są to jedne z największych i najjaśniejszych gwiazd. Znajdują się na takim etapie swojego życia, gdy są niestabilne i szybko się zmieniają. Ze względu na tę niestabilność żółte nadolbrzymy również wyrzucają materię na zewnątrz, tworząc dużą, rozszerzoną atmosferę wokół gwiazdy. Pomimo swojej dużej odległości od Ziemi – 12.000 lat świetlnych – obiekt ten jest widoczny gołym okiem, przy dobrych warunkach obserwacyjnych. Odkryto, że HR 5171A w ciągu ostatnich czterdziestu lat stawała się coraz większa i jednocześnie chłodniejsza, a my patrzymy na jej ciągle trwającą ewolucję. Tylko kilka gwiazd zostało „złowione” w tej bardzo krótkiej fazie, w której ulegają bardzo dramatycznej zmianie temperatury, ponieważ szybko się rozwijają.

Analizując dane na temat zmian jasności gwiazdy, wykorzystując obserwacje z innych obserwatoriów, astronomowie potwierdzili, że obiekt znajduje się w układzie podwójnym zaćmieniowym. W tym przypadku HR 5171A jest okrążany przez swojego towarzysza w okresie 1.300 dni. Mniejszy towarzysz ma tylko nieznacznie wyższą temperaturę niż HR 5171A, wynoszącą 5.000 stopni Celsjusza. Chesneau podsumowuje „Towarzysz, którego odkryliśmy jest bardzo ważny, gdyż może mieć wpływ na losy HR 5171A, na przykład zdzierając zewnętrzne warstwy gwiazdy i modyfikując jej ewolucję”. To nowe odkrycie podkreśla znaczenie badania tych wielkich i krótko żyjących żółtych nadolbrzymów, i może pozwolić zrozumieć procesy ewolucyjne masywnych gwiazd w ogóle.

Źródło:
ESO

Popularne posty z tego bloga

Wykryto największą eksplozję w historii Wszechświata

Naukowcy badający odległą gromadę galaktyk odkryli największą eksplozję obserwowaną we Wszechświecie od czasów Wielkiego Wybuchu. Wybuch pochodził z supermasywnej czarnej dziury w centrum odległej o setki milionów lat świetlnych stąd galaktyki. W trakcie eksplozji zostało uwolnione pięć razy więcej energii, niż przy poprzednim ówczesnym najpotężniejszym wybuchu. Astronomowie dokonali tego odkrycia przy użyciu danych z obserwatorium rentgenowskiego Chandra i XMM-Newton, a także danych radiowych z Murchison Widefield Array (MWA) w Australii i Giant Metrewave Radio Telescope (GMRT) w Indiach. Ten potężny wybuch został wykryty w gromadzie galaktyk Ophiuchus, która znajduje się około 390 mln lat świetlnych stąd. Gromady galaktyk to największe struktury we Wszechświecie utrzymywane razem przez grawitację, zawierające tysiące pojedynczych galaktyk, ciemną materię i gorący gaz. W centrum gromady Ophiuchus znajduje się duża galaktyka zawierająca supermasywną czarną dziurę.

Odkryto najbliższą znaną „olbrzymią planetę niemowlęcą”

Nowonarodzona masywna planeta znajduje się zaledwie 100 parseków od Ziemi. Naukowcy odkryli nowonarodzoną masywną planetę bliższą Ziemi niż jakikolwiek tego typu obiekt w podobnym wieku. Olbrzymia niemowlęca planeta, nazwana 2MASS 1155-7919 b, znajduje się w asocjacji Epsilon Chamaeleontis i leży tylko około 330 lat świetlnych od naszego Układu Słonecznego. „Ciemny, chłodny obiekt, który znaleźliśmy, jest bardzo młody i ma zaledwie 10 mas Jowisza, co oznacza, że prawdopodobnie patrzymy na planetę niemowlęcą, być może wciąż w fazie formowania się. Chociaż zostało odkrytych wiele innych planet podczas misji Kepler i innych podobnych, prawie wszystkie z nich są planetami ‘starymi’. Obiekt ten jest jednocześnie czwartym lub piątym przykładem planety olbrzymiej krążącej tak daleko od swojej gwiazdy macierzystej. Teoretycy usiłują wyjaśnić, w jaki sposób się tam uformowały lub jak tam dotarły” – powiedziała Annie Dickson-Vandervelde, główna autorka pracy. Do odkrycia naukowc

Czy rozwiązano tajemnicę ekspansji Wszechświata?

Badacz z Uniwersytetu Genewskiego rozwiązał naukową kontrowersję dotyczącą tempa ekspansji Wszechświata, sugerując, że na dużą skalę nie jest ono całkowicie jednorodne. Ziemia, Układ Słoneczny, cała Droga Mleczna i kilka tysięcy najbliższych nam galaktyk porusza się w ogromnym „bąblu” o średnicy 250 mln lat świetlnych, gdzie średnia gęstość materii jest o połowę mniejsza niż w pozostałej części Wszechświata. Taka jest hipoteza wysunięta przez fizyka teoretyka z Uniwersytetu Genewskiego (UNIGE) jako rozwiązanie zagadki, która od dziesięcioleci dzieli społeczność naukową: z jaką prędkością rozszerza się Wszechświat? Do tej pory co najmniej dwie niezależne metody obliczeniowe osiągnęły dwie wartości różniące się o około 10% z odchyleniem, które jest statystycznie nie do pogodzenia. Nowe podejście usuwa tę rozbieżność bez korzystania z „nowej fizyki”. Wszechświat rozszerza się od czasu Wielkiego Wybuchu, który miał miejsce 13,8 mld lat temu – propozycja po raz pierwszy przeds