Przejdź do głównej zawartości

Odkryto układ podwójny gwiazd w Mgławicy Klepsydra

Teleskop SALT odkrył układ podwójny gwiazd w Mgławicy Klepsydra, jednej z najsłynniejszych mgławic, jakie sfotografował Kosmiczny Teleskop Hubble’a.


Mgławica Klepsydra składa się z dwóch płatów gazu w kształcie klepsydry i czegoś, co wydaje się być wpatrzonym w nas okiem. Powłoki gazu tworzą oko otaczające gorącą gwiazdę centralną, która oświetla mgławicę jak neon. Astronomowie od dawna podejrzewali, że osobliwa mgławica została utworzona przez dwie oddziałujące ze sobą gwiazdy w układzie podwójnym, ale do tej pory nikt nie był w stanie tego udowodnić. Odkrycie przez SALT (Southern African Large Telescope) w Mgławicy Klepsydra dwóch gwiazd okrążających się wzajemnie w czasie 18,15 dnia stanowczo rozstrzyga sprawę i daje nowe spojrzenie na to, w jaki sposób mogą powstawać bardzo różnorodne bliskie układy podwójne gwiazd oraz mgławice w kształcie klepsydry.

Dr Miszalski z SAAO wykorzystał teleskop SALT do zbadania gwiazdy centralnej Mgławicy Klepsydra. W sumie wykonano 26 pomiarów, które wykryły jej małe ruchy w naszym kierunku i od nas, spowodowane wpływem grawitacji gwiazdy towarzyszącej. Dzięki metodzie Dopplera ujawniono ukrytego towarzysza krążącego wokół gwiazdy centralnej.  

Współautor badania, Rajeev Manick, przeanalizował pomiary SALT i stwierdził, że towarzysz musi być małą, chłodną gwiazdą około 5 razy lżejszą od Słońca.

Kolejna niespodzianka przyszła z układu podwójnego – stosunkowo duża odległość między tymi gwiazdami jest niezwykła. Współautorka, Joanna Mikołajewska z CAMK w Warszawie, ważnego partnera SALT, mówi: „Poprzedni autorzy sugerowali, że wybuch nowej może tłumaczyć wiele aspektów Mgławicy Klepsydra, jednak o dziwo znaleźliśmy dwie gwiazdy zbyt daleko od siebie, aby było to kiedykolwiek możliwe.”

Okres obiegu wskazuje, że Mgławica Klepsydra powstała w wyniku wzajemnego oddziaływania, którego doświadcza wiele gwiazd w ciasnych układach podwójnych, a nie z wybuchu nowej, jak wcześniej sądzono. W tym scenariuszu chłodniejsza gwiazda opada po spirali do atmosfery swojego większego towarzysza i pomaga uwolnić wspólną atmosferę, którą obecnie widzimy jako mgławicę. Mgławica Klepsydra jest jednym z niewielu takich przypadków, które wykazują okres obiegu powyżej 10 dni, co pomaga astronomom lepiej zrozumieć tę krótką fazę, jakiej doświadcza wiele rodzajów gwiazd podwójnych podczas swojego życia.

Chociaż astronomowie wciąż nie do końca rozumieją, w jaki sposób tworzą się mgławice w kształcie klepsydry, odkrycie tego układu podwójnego znacznie umacnia długo podejrzewany, ale trudny do udowodnienia związek między takim układem gwiazd i kształtem mgławicy. Znanym przykładem jest pozostałość po wybuchu supernowej 1987A, która często jest porównywana z Mgławicą Klepsydra, ze względu na bardzo podobny kształt. Sądzono, że powstała ona w wyniku połączenia się dwóch masywnych gwiazd przed wybuchem supernowej. Proces ten jest podobny do tego, co utworzyło Mgławicę Klepsydra, mają wspólną fizykę, w wyniku której powstały dwie najbardziej niezwykłe mgławice.

Opracowanie:
Agnieszka Nowak

Źródło:

Popularne posty z tego bloga

Wykryto największą eksplozję w historii Wszechświata

Naukowcy badający odległą gromadę galaktyk odkryli największą eksplozję obserwowaną we Wszechświecie od czasów Wielkiego Wybuchu.

Wybuch pochodził z supermasywnej czarnej dziury w centrum odległej o setki milionów lat świetlnych stąd galaktyki. W trakcie eksplozji zostało uwolnione pięć razy więcej energii, niż przy poprzednim ówczesnym najpotężniejszym wybuchu.
Astronomowie dokonali tego odkrycia przy użyciu danych z obserwatorium rentgenowskiego Chandra i XMM-Newton, a także danych radiowych z Murchison Widefield Array (MWA) w Australii i Giant Metrewave Radio Telescope (GMRT) w Indiach.
Ten potężny wybuch został wykryty w gromadzie galaktyk Ophiuchus, która znajduje się około 390 mln lat świetlnych stąd. Gromady galaktyk to największe struktury we Wszechświecie utrzymywane razem przez grawitację, zawierające tysiące pojedynczych galaktyk, ciemną materię i gorący gaz.
W centrum gromady Ophiuchus znajduje się duża galaktyka zawierająca supermasywną czarną dziurę. Naukowcy uważają, że źró…

Odkryto najbliższą znaną „olbrzymią planetę niemowlęcą”

Nowonarodzona masywna planeta znajduje się zaledwie 100 parseków od Ziemi.

Naukowcy odkryli nowonarodzoną masywną planetę bliższą Ziemi niż jakikolwiek tego typu obiekt w podobnym wieku. Olbrzymia niemowlęca planeta, nazwana 2MASS 1155-7919 b, znajduje się w asocjacji Epsilon Chamaeleontis i leży tylko około 330 lat świetlnych od naszego Układu Słonecznego.
„Ciemny, chłodny obiekt, który znaleźliśmy, jest bardzo młody i ma zaledwie 10 mas Jowisza, co oznacza, że prawdopodobnie patrzymy na planetę niemowlęcą, być może wciąż w fazie formowania się. Chociaż zostało odkrytych wiele innych planet podczas misji Kepler i innych podobnych, prawie wszystkie z nich są planetami ‘starymi’. Obiekt ten jest jednocześnie czwartym lub piątym przykładem planety olbrzymiej krążącej tak daleko od swojej gwiazdy macierzystej. Teoretycy usiłują wyjaśnić, w jaki sposób się tam uformowały lub jak tam dotarły” – powiedziała Annie Dickson-Vandervelde, główna autorka pracy.
Do odkrycia naukowcy wykorzystali dane…

Czy rozwiązano tajemnicę ekspansji Wszechświata?

Badacz z Uniwersytetu Genewskiego rozwiązał naukową kontrowersję dotyczącą tempa ekspansji Wszechświata, sugerując, że na dużą skalę nie jest ono całkowicie jednorodne.


Ziemia, Układ Słoneczny, cała Droga Mleczna i kilka tysięcy najbliższych nam galaktyk porusza się w ogromnym „bąblu” o średnicy 250 mln lat świetlnych, gdzie średnia gęstość materii jest o połowę mniejsza niż w pozostałej części Wszechświata. Taka jest hipoteza wysunięta przez fizyka teoretyka z Uniwersytetu Genewskiego (UNIGE) jako rozwiązanie zagadki, która od dziesięcioleci dzieli społeczność naukową: z jaką prędkością rozszerza się Wszechświat? Do tej pory co najmniej dwie niezależne metody obliczeniowe osiągnęły dwie wartości różniące się o około 10% z odchyleniem, które jest statystycznie nie do pogodzenia. Nowe podejście usuwa tę rozbieżność bez korzystania z „nowej fizyki”.
Wszechświat rozszerza się od czasu Wielkiego Wybuchu, który miał miejsce 13,8 mld lat temu – propozycja po raz pierwszy przedstawiona przez b…